Έρευνα ΕΚΚΕ (Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών): Αποτύπωση των απόψεων και των στάσεων των Ελλήνων για την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της

Συγγραφέας Άρθρου Νίκος Δεμερτζής - ΕΚΚΕ

Η ατομική συμπεριφορά, αν και συχνά υποτιμάται μπροστά στη θεσμική ή οικονομική δράση, διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην επιτυχία ή αποτυχία πολιτικών για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την πράσινη μετάβαση. Η ενεργός συμμετοχή των πολιτών, είτε μέσω καθημερινών πρακτικών (π.χ. εξοικονόμηση ενέργειας, ανακύκλωση και υπεύθυνη κατανάλωση), είτε μέσω της κοινωνικής και πολιτικής τους δράσης (π.χ. ψήφος, ακτιβισμός, υποστήριξη πράσινων πρωτοβουλιών), αποτελεί βασικό στοιχείο αποτελεσματικών στρατηγικών περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, χωρίς φυσικά να είναι πανάκεια. Για τους παραπάνω λόγους, η μελέτη της φιλοπεριβαλλοντικής συμπεριφοράς είναι απαραίτητη. Πρόκειται δε για μια συμπεριφορά που δεν είναι μονοδιάστατη, αλλά προϋποθέτει την ανάλυση. Εν προκειμένω, ως τέτοια νοείται κάθε πρακτική που αποσκοπεί συνειδητά στη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος και στην ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων των ατομικών ενεργειών στο φυσικό και Εθνικό Δίκτυο για την Κλιματική Αλλαγή - CLIMPACT 5 ενός σύνθετου πλέγματος παραγόντων που εκτείνονται από το επίπεδο της γνώσης και των αξιών, μέχρι την ψυχολογική απόσταση από την κλιματική απειλή και τα προσωπικά βιώματα του καθενός. Η χαρτογράφηση αυτών των παραγόντων μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στον σχεδιασμό πιο στοχευμένων και κοινωνικά δίκαιων παρεμβάσεων, καθώς και στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των ήδη υφιστάμενων πολιτικών και στη βελτίωσή τους. Έτσι, οι εθνικές στρατηγικές για την πράσινη μετάβαση και την κλιματική αλλαγή δεν μπορούν να αγνοούν πλέον τις στάσεις και απόψεις των τελικών αποδεκτών της σχετικής νομοθεσίας, δηλαδή των πολιτών. Και αυτό διότι ο τρόπος που αντιλαμβάνονται οι πολίτες το κόστος των επιπτώσεων της ίδιας της κλιματικής αλλαγής καθώς και των επιπτώσεων των πολιτικών για τον μετριασμό της, την έκθεση στους κλιματικούς κινδύνους, τον ρόλο των επιχειρήσεων αλλά και της ατομικής συμπεριφοράς και εν τέλει την αναγκαιότητα των μέτρων αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και προσαρμογής στις επιπτώσεις είναι (και) συνάρτηση των ατομικών προτιμήσεων και αντιλήψεων. Ταυτόχρονα, η αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών που αφορούν την κλιματική αλλαγή προϋποθέτει πλέον την ουσιαστική σύμπραξη της κοινωνίας.

Στο μεταξύ, όμως, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής έχουν καταστεί κάτι παραπάνω από ορατές. Την περίοδο 2020-2025, μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας βίωσε τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης και τις καταστροφικές συνέπειες των κλιματικών μεταβολών (πυρκαγιές, πλημμύρες). Η εκ νέου διεξαγωγή της πανελλαδικής έρευνας γνώμης στο πλαίσιο του έργου CLIMPACT II και η παραγωγή νέων πρωτογενών δεδομένων για το 2025, επιτρέπει τη διαχρονική παρακολούθηση των στάσεων και αντιλήψεων για την κλιματική αλλαγή με προφανή οφέλη για τον σχεδιασμό και την αποτελεσματική υλοποίηση των σχετικών πολιτικών. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανά χείρας έκθεση επιχειρεί να προσφέρει ένα χρήσιμο θεωρητικό και εμπειρικό υπόβαθρο για τη διαμόρφωση φιλοπεριβαλλοντικών προσανατολισμών και συμπεριφορών. Προς τούτο, στο πρώτο σκέλος της επιχειρείται η συμπύκνωση της γνώσης γύρω από τους κύριους παράγοντες που επηρεάζουν τις συμπεριφορές γύρω από το περιβάλλον. Στο δεύτερό της σκέλος, παρουσιάζονται στάσεις και απόψεις των Ελλήνων πολιτών, όπως έχουν αποτυπωθεί σε έρευνες γνώμης και συναφείς αναλύσεις/μελέτες. Τέλος, στο τρίτο σκέλος, παρουσιάζονται τα ευρήματα της έρευνας γνώμης που διεξήχθη από ερευνητική ομάδα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) την περίοδο Ιανουαρίου-Μαρτίου 2025 στο πλαίσιο του έργου «Εθνικό Δίκτυο Έρευνας για την Κλιματική Αλλαγή και τις Επιπτώσεις της» (CLIMPACT), σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 1386 ατόμων.

Δείτε εδώ την πλήρη έρευνα του ΕΚΚΕ (Σεπτέμβριος 2025)

https://www.ekke.gr/research/outcomes/deliverables-files/50

Ομάδα έργου

Νίκος Δεμερτζής, Καθηγητής ΕΚΠΑ, Επιστημονικός Υπεύθυνος

Απόστολος Λιναρδής, Διευθυντής Ινστιτούτου Κοινωνικών Ερευνών ΕΚΚΕ

Λυδία Αβράμη, Επιστημονική Συνεργάτιδα ΕΚΚΕ

Όθων Καμινιάρης, Επιστημονικός Συνεργάτης ΕΚΚΕ

Νικόλαος Κληρονόμος, Εξωτερικός Συνεργάτης ΕΚΚΕ, Surveys Hub EKKE

Κωνσταντίνος Παπαγιαννόπουλος, Εξωτερικός Συνεργάτης ΕΚΚΕ, SurveysHub EKKE

Γιώργος Παπαδούδης, Ερευνητής ΕΚΚΕ

Σεβαστιανός Μοιρασγεντής, Διευθυντής Ερευνών, ΕΑΑ