e-library

Εβδομαδιαία Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη Ιδεών

Το e-library είναι μία διαδικτυακή έκδοση του περιοδικού «Κοινωνία Πολιτών». Αποσπάσματα του εβδομαδιαίου ενημερωτικού δελτίου  αναρτώνται στη σελίδα της Ένωσης Πολιτών για την ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ στο facebook. Μπορείτε εδώ να κάνετε like ώστε να βλέπετε τις τρέχουσες δημοσιεύσεις και να ενημερώσετε τους φίλους σας. Συντονισμός: Περικλής Βασιλόπουλος.

Περικλής Βασιλόπουλος: Μία συνέντευξη το 1987

Ο Εντγκάρ Μορέν που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 104 ετών ήταν ένας θαυμάσιος άνθρωπος και ξεχωριστός Διανοούμενος με επιρροή όχι μόνο στη Γαλλία αλλά και παγκόσμια. Τον γνώρισα το 1987 όταν μαζί με τον Σπήλιο Παπασπηλιόπουλο - που ήταν για χρόνια φίλος του κάναμε μία συνέντευξη-μαμούθ που δημοσιεύτηκε στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» της εποχής. Ένα άλλο μικρό τμήμα της μεταδόθηκε ραδιοφωνικά στην εκπομπή «Ασκώ τα Δικαιώματα μου» στον Αθήνα 9.84.Θυμάμαι ότι του άρεσε ο τίτλος της εκπομπής λέγοντας «Βάλατε στον τίτλο το πρόβλημα του Αιώνα μας». Στην συνέντευξη που κράτησε δύο ώρες μιλήσαμε σχεδόν για τα πάντα. Την Παγκοσμιότητα, την Πολιτική Οικολογία, την σύνθετη/πολύπλοκη Σκέψη και Γνώση που απαιτεί υπέρβαση των εξειδικεύσεων, την Μέθοδο της Μεθόδου, την Ελλάδα και την Ευρώπη και τέλος για την ποίηση, τον έρωτα και την Ζωή. Ένιωσα μια σπάνια ανάταση και σκέφτηκα ότι για κάτι τέτοιες στιγμές αξίζει η επιλογή να είναι κανείς Δημοσιογράφος στον τομέα της Δημοσιογραφίας των Ιδεών και τού Στοχασμού. Δείτε εδώ περισσότερα.

UNESCO Pays Tribute to the Legacy of Edgar Morin (Η UNESCO αποτίει φόρο τιμής στην Κληρονομιά του Edgar Morin)

Ένας από τους πιο αναγνωρισμένους κοινωνιολόγους και φιλοσόφους, φημισμένος για το έργο του πάνω στην πολυπλοκότητα και τη σύνθετη σκέψη, ο Μορέν ήταν στενός φίλος της οργάνωσης. Οι ιδέες του Μορέν αντανακλούσαν τα ιδανικά της UNESCO. Έδωσε την εκατονταετηρίδα του στην UNESCO, όπου αναλογίστηκε τις αλλαγές ενός αιώνα και το ταραγμένο μέλλον μας. Σε ένα άρθρο του 1995 με τίτλο «Το κοινό μας σπίτι» που δημοσιεύτηκε στο κορυφαίο περιοδικό της UNESCO, The Courier, έγραψε: «Είναι στην ποικιλομορφία της που η ανθρωπότητα μπορεί να βρει τους μεγαλύτερους θησαυρούς της,  αρκεί να ανακαλύψει ξανά το μυστικό της ενότητάς της και να επανεξετάσει το μέλλον της μαζί, σε μια Γη που είναι το κοινό και μοναδικό της Σπίτι». Το πνευματικό ταξίδι του Έντγκαρ Μορέν είναι μια πυξίδα για να πλοηγηθούμε στο μέλλον μας: μια πραγματική μύηση στην ανθρώπινη δημιουργικότητα και τον στοχασμό. Σε μια εποχή που διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από τις μηχανές και την τεχνητή νοημοσύνη, η σκέψη του για την πολυπλοκότητα, την ταπεινότητα και το κοινό μας πλανητικό πεπρωμένο δεν μοιάζει με μια κληρονομιά που πρέπει να αρχειοθετηθεί, αλλά με μια κληρονομιά που ο κόσμος θα χρειαστεί απεγνωσμένα. Δείτε εδώ περισσότερα (unesco.org, 30/5- Μετάφραση google). 

Μυρτώ Λέτσου: Η Τέχνη του να Πλοηγούμαστε στο Χάος

Ο Edgar Morin επέμενε σε κάτι που η εποχή μας αρνείται να ακούσει. Ότι η πρόοδος δεν είναι γραμμική ούτε εγγυημένη. Η ανθρωπότητα βαδίζει, υποχωρεί, καμιά φορά καταρρέει. Κοιτάζοντας το 2026 - δημοκρατίες που διολισθαίνουν, δικαιώματα που αναθεωρούνται, ιστορικές που γίνονται διαπραγματεύσιμες- δύσκολα θα μπορούσε κανείς να τον αντικρούσει. Το εργαλείο που μας άφησε για να το κατανοήσουμε ήταν η σύνθετη σκέψη (pensée complexe).Όχι ως συνώνυμο της πολυπλοκότητας, αλλά ως μεθοδολογική στάση ότι τίποτα δεν μπορεί να κατανοηθεί απομονωμένο, ότι τα αποτελέσματα επιστρέφουν και τροποποιούν τις αιτίες τους, ότι κάθε λύση που αγνοεί το περίπλοκο αυτό σύστημα, απλώς μεταθέτει το πρόβλημα... Μέχρι το τέλος αρνήθηκε την υπεραπλούστευση ακόμα και όταν αυτή ήταν ασφαλέστερη. «Η γνώση είναι ένας ωκεανός αβεβαιότητας, όπου καταφέρνουμε να πλοηγούμαστε ανάμεσα σε νησίδες βεβαιότητας.» έλεγε και αυτή δεν είναι μια εικόνα απαισιόδοξη, αλλά απελευθερωτική. Η αβεβαιότητα δεν είναι αποτυχία της σκέψης. Είναι η φυσική της κατάσταση. Η pensée complexe δεν είναι διανοουμενίστικη εκκεντρικότητα. Είναι ειλικρινής απάντηση σε έναν κόσμο όπου κάθε λύση γεννά νέα προβλήματα. Με τον θάνατό του κλείνει ένας κύκλος για την ευρωπαϊκή διανόηση. Παραμένει όμως η παρακαταθήκη ενός στοχαστή, που αφιέρωσε τη ζωή του στην προσπάθεια να κατανοήσει την πολυπλοκότητα του ανθρώπου και του κόσμου. Δείτε εδώ περισσότερα.

Ο Κορυφαίος σύγχρονος διανοούμενος  (Συντακτική ομάδα lifo.gr, 30/5)

Ο Γάλλος φιλόσοφος, κοινωνιολόγος και στοχαστής Edgar Morin πέθανε σε ηλικία 104 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που σημάδεψε βαθιά τη φιλοσοφία, την κοινωνιολογία, την πολιτική σκέψη και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ανθρώπινη ύπαρξη στον σύγχρονο κόσμο. Η είδηση του θανάτου του επιβεβαιώθηκε από την οικογένειά του στο Παρίσι, κλείνοντας έναν αιώνα ζωής αφιερωμένο στην αναζήτηση της γνώσης, στην υπεράσπιση του ανθρωπισμού και στη διαρκή προσπάθεια κατανόησης της πολυπλοκότητας του ανθρώπινου πολιτισμού... Το σπουδαιότερο ίσως πνευματικό του επίτευγμα ήταν η διαμόρφωση της θεωρίας της «σύνθετης σκέψης». Σε μια εποχή όπου η γνώση κατακερματιζόταν σε όλο και πιο εξειδικευμένα πεδία, ο Μορέν υποστήριξε ότι τα μεγάλα προβλήματα της ανθρωπότητας δεν μπορούν να κατανοηθούν μέσα από αποσπασματικές προσεγγίσεις. Αντίθετα, απαιτούν τη σύνδεση διαφορετικών επιστημονικών κλάδων, εμπειριών και οπτικών γωνιών. Η πολύτομη σειρά έργων του με τίτλο «Η Μέθοδος» θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα φιλοσοφικά και επιστημονικά εγχειρήματα του 20ού αιώνα. Δείτε εδώ περισσότερα.

Αντώνης Παπαγιαννίδης: Περιμένοντας την τουρκική νομοθεσία «Γαλάζια Πατρίδα» – και τα επακόλουθά της

Ο Ιούνιος του 2026 μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί ένα κρίσιμο χρονικό σημείο για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις – καθώς και για τη συνολική ισορροπία στην περιοχή που ήταν η Εγγύς Ανατολή για, λοιπόν, «Δύση» τον 19ο/20ο αιώνα. Κρύβοντας τη «Γαλάζια Πατρίδα»/Mavi Vatan τουρκικό γεωπολιτικό οικοδόμημα – ρεβιζιονιστικό στην ουσία του – στην εγχώρια νομοθεσία και φιλοδοξώντας να προβάλει την οικονομική-στρατιωτική δύναμη της Τουρκίας (και το βάρος της ξηράς της) πάνω από την παρακείμενη θάλασσα καρφιτσωμένη με δεκάδες ελληνικά νησιά έχει βάλει απότομα τέλος σε περίπου πέντε χρόνια της πολιτικής «ήρεμα νερά» (στο Αιγαίο) που ενστερνίζεται το τουρκικό πολιτικό σύστημα και τηρείται διστακτικά το ελληνικό... Επιπλέον, στις τάξεις του επίσημου Μητσοτάκη υπάρχει η αίσθηση ότι στις ελληνοτουρκικές διαφορές υπάρχει μια προσέγγιση «περιμένοντας τον Γκοντό» στο παιχνίδι: στην κατάσταση που φιλοτέχνησε ο θεατρικός συγγραφέας Σάμουελ Μπέκετ, ο Βλαντιμίρ και ο Εστραγκόν περιμένουν να φτάσει κάποιος με το όνομα Γκοντό... Αλλά ο Γκοντό δεν εμφανίζεται ποτέ... Επιπλέον, ό,τι μπορεί, "σε καταστάσεις κρίσης, οι άνθρωποι τείνουν να συσπειρώνονται γύρω από τη σημαία" - μια καλή δικαιολογία για πρόωρες εκλογές; Δείτε εδώ το άρθρο (ekdoseiskerkyra.gr, 2/6).

Κώστας Καλλίτσης: Το θέμα των τραπεζών

Φέτος, πρώτη φορά μετά το 2006, στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσής του για την Ελλάδα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προχώρησε και σε αξιολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα. Αναγνωρίζει ότι οι συστημικές τράπεζες είναι ανθεκτικές ακόμα και σε σενάρια δύσκολων εξελίξεων, καθώς τα κέρδη που αντλούν -λόγω επιτοκιακής κερδοφορίας- τους επιτρέπουν να αντισταθμίζουν κινδύνους, να λειτουργούν ως μαξιλάρι έναντι αυξημένων προβλέψεων. Το Ταμείο, ωστόσο, καταγράφει τρεις σοβαρές αδυναμίες στο σύστημα: Στην ποιότητα των κεφαλαίων του, στην ποιότητα της πιστωτικής επέκτασής του και στο θέμα (που, πλέον, είναι ένα πολύ μεγάλο λαϊκό πρόβλημα…) της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους... Υπάρχει ένα βάσιμο και, κατά τη γνώμη μας, ορθό αντεπιχείρημα: Ότι οι ελληνικές τράπεζες καθίστανται ελκυστικές εφόσον μεριμνούν να γίνονται πιο ισχυρές και βάσιμα να δημιουργούν μεγάλες προσδοκίες. Κάτι τέτοιο θα απαιτούσε να μοιράσουν λιγότερα κέρδη ως μέρισμα φέτος (ίσως το 30%) και με τα υπόλοιπα κέρδη να απομειώσουν δραστικά τον αναβαλλόμενο φόρο. Φαίνεται, όμως, ότι ο κυρίαρχος βραχυπροθεσμισμός δεν αφήνει ούτε αυτές ανεπηρέαστες. Δείτε εδώ το άρθρο (kreport.gr, 31/5).

Χαρίδημος Τσούκας: Κρίση φαντασίας: η μίμηση ως δημιουργία

Η Αριστερά, για τον κ. Τσίπρα, είναι περισσότερο διατύπωση υψιπετών οραμάτων και διαπιστευτηρίων ηθικής και λιγότερο πολιτική παράδοση προβληματισμού και ρεαλιστικών προτάσεων διακυβέρνησης... Ο πολιτικός λόγος του κ. Τσίπρα είναι, κατά βάσιν, μιμητικός: εγκολπώνεται τον παραδοσιακό αριστερό συμβολισμό προσδίδοντάς του πατριωτική απόχρωση (ΕΛΑΣ), αναπαράγει κλασικά αριστερά μοτίβα για την ανισότητα (σωστά, εν πολλοίς), διακηρύσσει κοινότοπες οραματικές δεσμεύσεις («δεσμευόμαστε για κοινωνικό κράτος, ανθεκτική Ελλάδα» κ.λπ.) και προσποιείται τη ρητορική, το ηχόχρωμα και την κινησιολογία του Ανδρέα Παπανδρέου... Με την ώσμωση, μια εδραιωμένη πολιτική αντίληψη έρχεται σε επαφή με ένα διαφορετικό ρεύμα ιδεών, από το οποίο δανείζεται στοιχεία, εμπλουτίζοντας τον λόγο της. Ο «τρίτος δρόμος» της σοσιαλδημοκρατίας, τη δεκαετία του 1990, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα: ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά κόμματα μπολιάστηκαν με στοιχεία οικονομικού φιλελευθερισμού... Όταν η σκέψη υποχωρεί, υποκαθίσταται από την κοινότοπη επανάληψη και την τηλεοπτικά μεσολαβημένη συγκίνηση. Η πολιτική φαντασία περιθωριοποιείται, η επικοινωνιακή φαντασία κυριαρχεί. Ο Τσίπρας 2.0 δεν κομίζει κάτι πολιτικά καινοτόμο. Αναδεύει, ανασυγκολλά και μεταπωλεί περίτεχνα (και δαπανηρότατα) τον Τσίπρα 1.0. Κάποια πελατεία θα βρει. Δείτε εδώ το άρθρο ("Καθημερινή", 31/5).

Κωνσταντίνος Γάτσιος: Ας μιλήσουμε λοιπόν για το χρέος, κύριε πρωθυπουργέ

Η εικόνα που καλλιεργείται είναι σαφής: η ελληνική οικονομία έχει αποκτήσει τέτοια δυναμική ώστε όχι μόνο καλύπτει με άνεση τις ανάγκες της, αλλά διαθέτει και πλεονάζοντες πόρους για να αποπληρώνει πρόωρα δισεκατομμύρια χρέους, εξοικονομώντας σημαντικά ποσά σε τόκους. Όμως αυτή είναι μόνο η μισή αλήθεια. Διότι η εντυπωσιακή μείωση του εξωτερικού κρατικού χρέους των τελευταίων ετών δεν στηρίχθηκε πρωτίστως σε υψηλά δημοσιονομικά πλεονάσματα ή σε κάποια εκρηκτική αναπτυξιακή επίδοση της οικονομίας… Στηρίχθηκε κυρίως στην εκτεταμένη αξιοποίηση των ταμειακών διαθεσίμων των λοιπών φορέων της Γενικής Κυβέρνησης –ασφαλιστικών ταμείων, οργανισμών και λοιπών δημόσιων φορέων– καθώς και στην προοδευτική απομείωση του λεγόμενου cash buffer, του ταμειακού «μαξιλαριού ασφαλείας» της χώρας. Στην επικείμενη αποπληρωμή θα χρησιμοποιηθούν τα εναπομείναντα 5,4 δισ. ευρώ. Το αρχικό απόθεμα των 15,7 δισ. ευρώ ουσιαστικά εξαντλείται... Το αποτέλεσμα είναι ότι ο ενδοκυβερνητικός δανεισμός μέσω repos έχει υπερδιπλασιαστεί μέσα στην τελευταία εξαετία στα 62,8 δισ. ευρώ, προσεγγίζοντας πλέον το 25% του ΑΕΠ της χώρας –μέγεθος που δύσκολα συναντά κανείς σε σύγχρονη οικονομία. Δείτε εδώ το άρθρο ("Βήμα", 24/5).  

                                         **************************************************

Αλέξανδρος Κεσσόπουλος: Στη μάχη των ιδεών «με επίγνωση και εγρήγορση» (Βιβλιοπαρουσίαση: «Χρόνια δοκιμασίας» - Δημήτρης Χριστόπουλος)

Το βιβλίο του Δημήτρη Χριστόπουλου, με τίτλο «Χρόνια δοκιμασίας» (εκδ. Πόλις, 2025), αποτελεί μια συλλογή κείμενων που δημοσιεύτηκαν στον τύπο και το διαδίκτυο κατά την τελευταία δεκαετία. Από το ευρύ φάσμα των θεματικών που πραγματεύεται ο συγγραφέας, και οι οποίες εκτείνονται από τις διεθνείς σχέσεις και τη λειτουργία των θεσμών μέχρι τη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης, η παρούσα βιβλιοπαρουσίαση εστιάζει σε τέσσερις. Αυτές αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, το πανεπιστήμιο, τους αυταρχικούς μετασχηματισμούς της δημοκρατίας και την περιδίνηση της Αριστεράς... Σε ό,τι αφορά τη μάχη των ιδεών, ο συγγραφέας γνωρίζει ότι αυτή διατρέχει περισσότερα πεδία: το πολιτικό, το κοινωνικό και, βέβαια, το πεδίο της ειδίκευσής του, το θεσμικό. Σημείο αφετηρίας της σχετικής ανάλυσης αποτελεί η παραδοχή ότι κανένας θεσμός δεν πρέπει να θεωρείται, a priori, πλήρως προοδευτικός ή συντηρητικός. Αντιθέτως, στο εσωτερικό κάθε θεσμού, ακόμη και του πλέον συντηρητικού, όπως είναι αυτός της Εκκλησίας, λαμβάνει χώρα μια διαρκής σύγκρουση τάσεων και αντιλήψεων... Αυτό το παράθεμα είναι ενδεχομένως ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά της διαρκούς προσπάθειας του συγγραφέα να αναζητεί τόσο τα προοδευτικά στοιχεία στους κόλπους της συντήρησης όσο και το αντίστροφο. Δείτε εδώ περισσότερα (nomarchia.gr, 29/5).

Σπύρος Τάσσης: Η Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Berkeley απαγορεύει τη χρήση ΤΝ σε κάθε στάδιο της ακαδημαϊκής εργασίας

Η Νομική σχολή του περίφημου πανεπιστημίου Berkeley πρόσφατα δημοσίευσε την επίσημη πολιτική της για την ΤΝ, με ισχύ από το καλοκαίρι 2026. Και το συμπέρασμα είναι ένα: απαγόρευση. Απαγορεύει τη χρήση ΤΝ σε κάθε στάδιο της ακαδημαϊκής εργασίας: εννοιολόγηση, δομή, συγγραφή, αναθεώρηση, επεξεργασία, ακόμη και μετάφραση. Στις εξετάσεις, η χρήση απαγορεύεται παντελώς. Η μοναδική επιτρεπόμενη χρήση είναι στον εντοπισμό πηγών κατά την έρευνα. Η αιτιολόγηση αξίζει προσοχής και... συζήτησης. Η σχολή δεν αρνείται την ΤΝ ως εργαλείο. Αναγνωρίζει ότι οι μελλοντικοί δικηγόροι θα χρειαστούν να τη χειρίζονται με επάρκεια. Αλλά επιλέγει ρητά να ξεχωρίσει τη φάση εκπαίδευσης από τη φάση εφαρμογής. Το επιχείρημα είναι ότι η ΤΝ χωρίς ανεπτυγμένη νομική σκέψη δεν παράγει καλούς δικηγόρους, παράγει χρήστες εργαλείων χωρίς ικανότητα κρίσης. Αρνείται την τάση για "regulated integration" της ΤΝ στη διδακτική διαδικασία που μοιάζει να επιλέγουν πολλά ιδρύματα και επιλέγει την απαγόρευση χρήσης ενός εργαλείου... Η συζήτηση για ΤΝ στην εκπαίδευση δεν είναι μόνο παιδαγωγική αλλά κυρίως ρυθμιστική για την χρήση της σε έναν κρίσιμο τομέα, για την ηθική μιας κοινωνίας για την ανάπτυξη της νέας γενιάς για την μη παράδοση της γνωστικής κληρονομιάς σε υπολογιστικά συστήματα. Δείτε εδώ περισσότερα.

Έλσα Νικολαΐδου: Ο ορισμός της δεισιδαιμονίας κατά τον Θεόφραστο

Η δεισιδαιμονία (δεισ<δείδω= φοβάμαι, τρέμω και δαίμων=θεός) δεν είχε πάντοτε αρνητική σημασία. Αρχικά, υποδήλωνε ένα βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα, παρόμοιο με εκείνο της «εὐσέβειας» (σεβασμού ή συστολής απέναντι στον θεό)... Η αλλαγή της σημασίας ωστόσο προς την αρνητική έννοια του παράλογου φόβου που κατατρύχει τον άνθρωπο απέναντι στον θεό δεν αργεί να κάνει την εμφάνισή της. Πράγματι, τον 3ο αιώνα π.Χ. ο «δεισιδαίμων» είναι ένας από τους «χαρακτήρες» που γελοιοποιεί ο Θεόφραστος (φίλος του Αριστοτέλη, ο οποίος διετέλεσε Διευθυντής του Λυκείου για τριάντα τέσσερα χρόνια) στο ομώνυμο - και περιώνυμο - έργο του, ανάμεσα στον αυθάδη, τον αηδιαστικό, τον φλύαρο και άλλους τύπους ανθρώπων που διαβιούν στην Αθήνα της εποχής του... Ο ορισμός προκαλεί εντύπωση. Η δεισιδαιμονία χαρακτηρίζεται ως «η δειλία απέναντι στον θεό» και ο δεισιδαίμων εκείνος που επιζητεί συνεχώς τη θεία συγκατάθεση για να προβεί σε οποιαδήποτε πράξη. Για τον ίδιο, ο κόσμος είναι συγκεχυμένος, γεμάτος οιωνούς και σημάδια σταλμένα από τον θεό, που πρέπει οπωσδήποτε να λάβουν απάντηση. Δείτε εδώ το άρθρο (philenews.com, 30/5).

Εκδηλώσεις/ Ανακοινώσεις

Το Ινστιτούτο Eteron σε συνεργασία με το Vouliwatch διοργανώνουν δύο κύκλους debates με κεντρικό θεμα: «Δημοκρατία: Αναζητώντας το αύριο – Θεσμικές τομές και κοινωνικά αιτήματα». Η εκδήλωση θα γίνει την Παρασκευή 5 Ιουνίου, στις 18:30, στο Ινστιτούτο. Δείτε εδώ το πρόγραμμα. 

Η Ένωση Μικρομεσαίων Ο.Κοι.Π. (Civil Society Alliance) διοργανώνει Hμερίδα με θέμα: «Διαφάνεια & Ο.Κοι.Π.». Το πρώτο στρογγυλό τραπέζι με θέμα συζήτησης: «Διαφάνεια και Διάλογος με την Πολιτεία» συντονίζει ο Περικλής Βασιλόπουλος, Δημοσιογράφος, Συντονιστής/ Πρόεδρος της Ένωσης Πολιτών για την ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Συμμετέχουν οι: Δημήτρης A. Σωτηρόπουλος, Στέφανος Οικονόμου, Στέφανος Βιτωράτος. Η εκδήλωση θα γίνει την Τρίτη 9 Ιουνίου 2026, στις 13.00 – 17.00, στο Stelios Foundation Conference Hall. Δείτε εδώ το αναλυτικό πρόγραμμα.