Παρασκευή, 13 Νοέμβριος 2026

Περί κυνισμού

Τα σύγχρονα πολιτικά συστήματα αντιμετωπίζουν εδώ και πολλά χρόνια κρίσεις νομιμοποίησης που συνοδεύονται από μια υποκειμενική αίσθηση πολιτικής ανεπάρκειας, αποξένωσης και κυνισμού. Συνήθως, ο πολιτικός κυνισμός νοείται ως δυσπιστία απέναντι στην ειλικρίνεια, στην τιμιότητα ή στην καλοσύνη των πολιτικών αξιωματούχων, των πολιτικών ομάδων, των πολιτικών θεσμών ή ακόμη και του ίδιου του πολιτικού συστήματος στο σύνολό του. Ακόμα, εκλαμβάνεται ως ελλείπουσα αίσθηση πολιτικού καθήκοντος, δηλαδή της υποχρέωσης και της ευθύνης συμμετοχής στις δημόσιες υποθέσεις.

Διατηρώντας μια απόσταση από αυτή την θεώρηση, υποστηρίζω ότι ο πολιτικός κυνισμός είναι κάτι περισσότερο από ένα είδος γνωστικής πολιτικής κρίσης ή αποτίμησης και ότι δεν συνάδει με τον σκεπτικισμό και την εμμονική ή ακόμα και με την παρανοϊκή δυσπιστία. Αντιθέτως, πρόκειται για μια αρκετά περίπλοκη έννοια που εμπεριέχει μια ποικιλία γνωστικών και συναισθηματικών προσανατολισμών προς την πολιτική. Πρόκειται για ένα σύνθετο πολιτικό συναίσθημα το οποίο δεν παραμετροποιείται εύκολα στο πλαίσιο της εμπειρικής πολιτικής ανάλυσης.

Θα έλεγα κατ’ αρχάς ότι ο σύγχρονος κυνισμός είναι ένα συναισθηματικό κλίμα (ίσως δε και συναισθηματική κουλτούρα) το οποίο διαμεσολαβεί στη μακροκλίμακα όλους τους τρέχοντες ιδεολογικούς λόγους. Επιχειρώντας έναν περιεκτικό ορισμό, θα περιέγραφα τον κυνισμό, και τον πολιτικό κυνισμό φυσικά, ως ένα διάχυτο σύνθετο συναίσθημα, το οποίο αποτελείται από έναν αριθμό αλληλένδετων αρνητικών αισθημάτων και γνωσιών (cognitions) όπως η μελαγχολία, η απαισιοδοξία, η υποβόσκουσα απόγνωση, η ειρωνεία, η αυτολύπηση, η απελπισία, ο σκεπτικισμός, ο σαρκασμός, η απογοήτευση, ο περίγελος, ο χλευασμός, η ψυχρότητα, η καχυποψία, η δυσπιστία, η υπολογιστική συμπεριφορά, ο μισανθρωπισμός, ο blasé σχετικισμός, η κακοπιστία, η μοιρολατρία, ο μηδενισμός, η δυσφορία, η αγανάκτηση, η ressentiment και η παραίτηση.

Κοινό χαρακτηριστικό κυνισμού και ιδεαλισμού είναι ότι και οι δύο αποδέχονται την πραγματικότητα ως έχει. Οι κυνικοί μεταμφιέζονται σε ρεαλιστές και οι ιδεαλιστές προσποιούνται τους αισιόδοξους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο κυνισμός καθίσταται μια μορφή νομιμοποίησης μέσω της δυσπιστίας, σύμφωνα με την ευρηματική πρόταση του Jeffrey Goldfarb.

Αυτό δεν είναι όσο παράδοξο ακούγεται, αλλά είναι, μάλλον, μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Στον βαθμό που δεν υπάρχει εναλλακτική λύση, ο σύγχρονος κυνικός αντιδρά κριτικά, σαρκαστικά και σκεπτικιστικά. Όμως η κριτική αντίδραση του κυνικού δεν επικεντρώνεται στην απόσταση μεταξύ ιδανικών και κοινωνικοπολιτικών πρακτικών. Εάν έκανε αυτό, θα τον διακατείχε ο ηθικός θυμός ή η ressentiment. Αντ’ αυτού, ο κυνικός αμφιβάλλει για την ύπαρξη των ίδιων των ιδανικών, δίχως τελικά να αγγίζει την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων. Με έναν μοιρολατρικό τρόπο, λοιπόν, οι κυνικοί, ενώ δεν πιστεύουν στα ιδανικά και στις αρχές της νεωτερικής Πολιτείας (δηλαδή, στην ελευθερία, στη δικαιοσύνη, στην αλληλεγγύη, στην ισότητα, στη δημοκρατία κ.λπ.), ενεργούν ως εάν να τα πιστεύουν ενώ την ίδια στιγμή γνωρίζουν ότι η ζωή είναι μια απάτη, ένα θέατρο. Κατά συνέπεια, γίνονται απολογητές και δημιουργοί μιας αυτοαναπαραγώμενης προσχηματικής δημοκρατίας.

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση