e-library

Εβδομαδιαία Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη Ιδεών

Το e-library είναι μία διαδικτυακή έκδοση του περιοδικού «Κοινωνία Πολιτών». Αποσπάσματα του εβδομαδιαίου ενημερωτικού δελτίου  αναρτώνται στη σελίδα της Ένωσης Πολιτών για την ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ στο facebook. Μπορείτε εδώ να κάνετε like ώστε να βλέπετε τις τρέχουσες δημοσιεύσεις και να ενημερώσετε τους φίλους σας. Συντονισμός: Περικλής Βασιλόπουλος

Ανδρέας Α. Παπανδρέου: Μαργαρίτα Παπανδρέου - Έτσι άλλαξε εμάς και τον κόσμο γύρω της

Έχασα τη μητέρα μου και νιώθω να με κατακλύζουν τα συναισθήματα. Ήταν πάντα το κέντρο της οικογένειάς μας, το σημείο αναφοράς μας, ο άνθρωπος που μας κρατούσε ενωμένους. Για μένα ήταν εκείνη στην οποία μπορούσα να εκμυστηρευτώ τα πάντα, τις πιο προσωπικές μου αγωνίες και αμφιβολίες. Ήταν η ηθική μου πυξίδα και η σοφή μου σύμβουλος. Με διαμόρφωσε. Και ξέρω πως θα είναι πάντα μαζί μου. Η Μαργαρίτα ήταν μια έντονα δημόσια παρουσία. Αγωνίστρια για τις γυναίκες, την ειρήνη, την ισότητα και τη δικαιοσύνη. Ιδεαλίστρια μέχρι τέλους. Μια ακτιβίστρια με ανεξάντλητη ενέργεια και, πάνω απ’ όλα, αγάπη για τον άνθρωπο... Είναι δύσκολο να σκεφτώ τις δικές μου αξίες και τον χαρακτήρα μου χωρίς να αναγνωρίζω τις ήσυχες, σχεδόν ανεπαίσθητες διδαχές της... Μας έμαθε να ξεχωρίζουμε όσα πραγματικά έχουν σημασία στη ζωή: τη φιλία, την ακεραιότητα, την αξιοπρέπεια, τον σεβασμό προς τους άλλους, την αυτάρκεια, τη σεμνότητα, την ταπεινότητα, την ηθική. Θεωρούσε τον εαυτό της στωικό και αντλούσε βαθιά ικανοποίηση από τα απλά πράγματα. Έμοιαζε σχεδόν ανίκανη να νιώσει φθόνο, ζήλια ή απληστία. Είχε φιλοδοξίες για τον εαυτό της αλλά και για εμάς. Μερικές φορές αυτό μπορούσε να μας βαραίνει, αλλά για εκείνη ήταν μέρος της ακούραστης προσπάθειάς της να προάγει τις αξίες της με γνώμονα πάντα το γενικότερο καλό. Δείτε εδώ το πλήρες κείμενο ("Καθημερινή", 20/9).

*Ανάρτηση του Περικλή Βασιλόπουλου

Ένα βαθιά συγκινητικό, λιτό και σπάνιο κείμενο του Ανδρέα για τη μητέρα του Μαργαρίτα. Για τη συνεισφορά της, για τη ριζοσπαστική αλλαγή του Οικογενειακού Δικαίου που ήταν πρωτοποριακή και σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν γραφτεί πολλά και δικαίως. Γνώρισα τον Ανδρέα στο Λονδίνο το 1992 την πρώτη κιόλας μέρα στην πόλη όπου μαζί με την πρώην/τότε σύζυγό μου Κ.Μ μετακομίσαμε για μία τετραετία, ως ανταποκριτές ξένου τύπου. Την επόμενη μέρα πήγαμε με την Κ. στο Δημαρχείο για να βγάλουμε κάρτα θέσης για παρκινγκ και εγγραφή στον γιατρό GP τής γειτονιάς. Έλα όμως που πέσαμε σε μία στρυφνή και παραδοσιακή Εγγλέζα υπάλληλο που μόλις κοιτάζει τα διαβατήρια μας που είχαν διαφορετικά ονόματα αναφωνεί «Αποκλείεται να είστε παντρεμένοι. Εγώ έχω και το όνομα του άντρα μου». Βρε καλή μου έτσι είναι ο νόμος στην Ελλάδα, τον έκανε ο Παπανδρέου ο «κομμουνιστής» και η Μαργαρίτα και μπορεί να μην σου αρέσει αλλά στην Ελλάδα έχουμε δημοκρατία και πλέον τον δέχονται και οι μετριοπαθείς δεξιοί like your prime minister... Μικρό και επιλύσιμο το πρόβλημα αλλά ήταν μια από τις λίγες στιγμές που αισθανθήκαμε υπερήφανοι για την χώρα μας. Μιας και μιλάω για το άρθρο του Ανδρέα που έχει μία μετρημένη και προσεκτική παρουσία στον Δημόσιο χώρο - είπαμε μεροληπτώ, είμαστε φίλοι - θυμίζω κάτι που είναι ελάχιστα γνωστό. Το 1994/5 έκδωσε στο Λονδίνο στα αγγλικά ένα εξαιρετικό βιβλίο για τα Οικονομικά του Περιβάλλοντος, από τα πρώτα του είδους και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δείτε εδώ περισσότερα.

Επικαιρότητα

Αντώνης Παπαγιαννίδης: Τέλος εποχής με ανησυχίες και Rot-Rot-Gruen στην Γερμανία

Μετά την απότομη αφύπνιση, με την νίκη της Ακροδεξιάς AfD στο κρατίδιο Σαξωνίας-Άνχαλτ πριν δυο εβδομάδες (43,8% για την AfD και μόλις 17,2% για την δεύτερη CDU), σε περιφερειακές εκλογές στην Γερμανία «κέρδισαν» το δικαίωμα να οδηγούν τον προβληματισμό και την ανησυχία για το Quo vadis Europa?... Last but not least, η καταγραφή ότι κεντρικές αποφάσεις με οικονομική και γεωπολιτική διάσταση – κυριότατα: η μαχητική εναντίωση στην Ρωσία και η σύστοιχη αποκοπή από την τροφοδοσία σε φυσικό αέριο μέσω των αγωγών NordStream (ήδη διεξάγεται δίκη, στην Γερμανία, εναντίον Ουκρανών δολιοφθορέων που τους ανατίναξαν...) – άρχισαν να αμφισβητούνται ευθέως μετά τα εκλογικά αποτελέσματα. Και η μεν προθυμία της AfD να επαναπροσεγγίζει την Μόσχα ήταν καταγεγραμμένη... Όλα αυτά, δεν είναι απλό ούτε ευθύγραμμο να μεταφερθούν είτε στην κεντρική Ευρωπαϊκή συζήτηση, είτε στις επιμέρους περιπτώσεις άλλων χωρών (και , ασφαλώς, της Ελλάδας). Άλλωστε και οι τρεις Γερμανικές περιφερειακές εκλογές – Σαξωνία-Μεκλεμβούργο-Βερολίνο – αφορούσαν πληθυσιασμιακά μικρά κρατίδια. Ενώ οι γενικές εκλογές της Γερμανίας είναι για το 2029 – πλην αν η πτώση Μερτς φέρει διαταραχή. Όμως... καλό είναι να καταγράφονται οι βαθύτερες τάσεις. Και οι αναζητήσεις καινούργιων ισορροπιών. Δείτε εδώ το άρθρο (ekdoseiskerkyra.gr, 21/9).

Αντώνης Καραμπατζός: Δημοκρατικός αναστοχασμός και επαγρύπνηση

Πέραν των ζητημάτων συνταγματικής νομιμότητας, οι συνεχείς και αποσπασματικές παρεμβάσεις στην εκλογική νομοθεσία είναι προβληματικές και από πλευράς σκοπιμότητας: ηρωοποιούν πρόσωπα και καταστάσεις, ενισχύοντας εν τέλει την αντισυστημική ψήφο. Δυστυχώς σε σχέση με την υπόθεση Κασιδιάρη έχουμε φτάσει σήμερα στο σημείο αυτό. Και δεν μπορεί πλέον το πολιτικό σύστημα να εθελοτυφλεί. Στην προσπάθεια καταπολέμησης της πολιτικής επιρροής των εχθρών της δημοκρατίας, φαίνεται να επιτυγχάνουμε μέχρι στιγμής αντίθετα αποτελέσματα. Η ετερογονία των σκοπών είναι εδώ αρκετά εμφανής... Aσφαλώς και η φιλελεύθερη δημοκρατία αμύνεται έναντι των εχθρών της. Η τελεσίδικη πλέον ποινική καταδίκη των μελών της νεοναζιστικής ΧΑ αποτελεί περίτρανη απόδειξη γι’ αυτό. Ας υπογραμμισθεί, ωστόσο, εκ νέου ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν αυτοαναιρείται ούτε αυτοϋπονομεύεται, ακόμη και όταν συγκρούεται με τους πιο μισητούς εχθρούς της. Η κύρια και ουσιαστική μάχη θα πρέπει να δοθεί πρωτίστως στον δημόσιο λόγο και στην κοινωνία. Νεοναζιστικά και συναφή μορφώματα, καθώς και ο μισαλλόδοξος και ρατσιστικός τους λόγος θα πρέπει πρωτίστως να ηττηθούν εκεί. Και φυσικά, παράλληλα, οι διωκτικές και δικαστικές αρχές του τόπου θα πρέπει να επαγρυπνούν για τυχόν ανάπτυξη νέας εγκληματικής δραστηριότητας. Επιβάλλεται συνεπώς, ιδίως ενόψει των πρόσφατων εξελίξεων, δημοκρατικός αναστοχασμός αλλά και επαγρύπνηση. Δείτε εδώ το άρθρο ("Νέα", 19/9). 

Αστέριος Χατζηπαραδείσης: Η ομιλία της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Η ομιλία της 16ης Σεπτεμβρίου της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι μία θεσμοθετημένη ετήσια ομιλία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που γίνεται στα μέσα Σεπτεμβρίου για την «Κατάσταση της Ένωσης» (State of the Union). Κατά τη χθεσινή ομιλίας της η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ξεκίνησε με έναν δραματικό τόνο: η ΕΕ δεν ήταν ποτέ πιο ισχυρή αλλά και ποτέ δεν φαινόταν τόσο αβέβαιη! Μίλησε πολύ για τις αξίες της Ευρώπης αλλά και για τις απειλές όχι μόνο εξωτερικές αλλά και εσωτερικές (υπονοώντας την ανάδυση ακροδεξιών λαϊκισμών). Ένα από τα πιο αισιόδοξα σημεία της ομιλίας της ήταν η σύνδεση του Καναδά με την ΕΕ ως associated member παρουσία του Καναδού Πρωθυπουργού Mark Carney. Πρόκειται για ένα νέο στάτους που χρειάζεται εξειδίκευση αλλά ανοίγει μία πόρτα για είσοδο και άλλων χωρών όπως η Μεγ. Βρετανία, η Νορβηγία κλπ.  Μίλησε για την ΤΝ τα πλεονεκτήματα αλλά και τους κινδύνους που ελλοχεύουν, ανέφερε και το περιστατικό της Hugging Face καθώς και το γεγονός ότι οι διευθύνοντες των κορυφαίων εταιριών του τομέα προτείνουν την επιβράδυνση της εξέλιξης... Για την Ευρωπαϊκή ασφάλεια θα παρουσιάσει τις ιδέες της για ένα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφάλειας που θα συνεργάζεται με το ΝΑΤΟ και άλλες χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία, Καναδάς, Νορβηγία κλπ. Πρότεινε επίσης μηχανισμό έκτακτης αντίδρασης απέναντι σε υβριδικές απειλές drones, κυβερνοεπιθέσεις κλπ. Αναφέρθηκε κυρίως στη σύγκρουση Ρωσίας – Ουκρανίας αλλά ένας τέτοιο Συμβούλιο θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμο και για τα ελληνοτουρκικά.  Δείτε εδώ περισσότερα.

Αντώνης Λαδόπουλος: Μεταβολή πραγματικού εισοδήματος στην Ελλάδα (2010-2025)

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, το 2025 το διάμεσο εισόδημα σε πραγματικούς όρους στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν κατά 25,4% υψηλότερο από το επίπεδο του 2010. Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα που παραμένει σαφώς κάτω από την αφετηρία της, με τον δείκτη στις 77,7 μονάδες: το διάμεσο πραγματικό εισόδημα, δηλαδή, υπολείπεται κατά 22,3% εκείνου του 2010. Δεύτερη από το τέλος βρίσκεται η Γαλλία (99,4), ουσιαστικά αμετάβλητη, και ακολουθούν η Ιταλία (103) και η Φινλανδία (103,8) με πολύ μικρές θετικές μεταβολές. Στον αντίποδα, το πραγματικό διάμεσο εισόδημα υπερδιπλασιάστηκε στη Ρουμανία (260,2), τη Λιθουανία (210,2), τη Λετονία (201,8) και τη Βουλγαρία (200,3). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο δείκτης δεν συγκρίνει επίπεδα εισοδήματος μεταξύ των κρατών μελών, αλλά τη μεταβολή κάθε χώρας ως προς τη δική της βάση — οι επιδόσεις της Ανατολικής Ευρώπης εκκινούν από σημαντικά χαμηλότερα αρχικά επίπεδα. Η διαχρονική εικόνα της χώρας αποτυπώνει την ένταση της κρίσης. Από 87,7 το 2011, ο ελληνικός δείκτης υποχώρησε στο 58,9 το 2015 — απώλεια 41,1% έναντι του 2010 — και έκτοτε ακολούθησε σταδιακή ανάκαμψη, με μία ενδιάμεση υποχώρηση το 2023 (από 74,2 σε 71,6). Η συνολική άνοδος από το κατώτατο σημείο του 2015 μέχρι σήμερα ανέρχεται σε 32%. Η ουσία είναι πως, για να επιστρέψει στο επίπεδο του 2010, το ελληνικό διάμεσο πραγματικό εισόδημα χρειάζεται μια άνοδο της τάξης του 28,7%. Δείτε εδώ το άρθρο (greekonomics.gr, 18/9).

Βίβιαν Ευθυμιοπούλου: Υπάρχει αυτός ο ηγέτης;

Αποδείχθηκε, λοιπόν, για ακόμα μια φορά, ότι μια ισχυρή ηγεσία με ευρεία κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν αρκεί. Δεν είναι θέμα πολιτικής βούλησης, όχι. Αν και ξέρουμε πλέον ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν ενδιαφερόταν να κάνει όσα είχε υποσχεθεί, ακόμα κι αν είχε την περίφημη βούληση, δεν θα κατάφερνε πολλά και ο λόγος, βέβαια, είναι ότι η επίλυση των προβλημάτων στο σύγχρονο κόσμο, είτε αφορούν τις μεγάλες πόλεις είτε τη χώρα στο σύνολό της απαιτεί μεγάλες και ευρείες κοινωνικές συμμαχίες... Τίποτα δεν θα προχωρήσει στη χώρα αν δεν ενώσουμε δυνάμεις. Όλα, τα πάντα, από το πεζοδρόμιο μπροστά στο σπίτι μας μέχρι τη Δημόσια Υγεία και Παιδεία μας χρειάζονται όλους, όπως είμαστε, με τις διαφορετικές πολιτικές μας ταυτότητες και πεποιθήσεις. Συμφωνούμε λοιπόν: η χώρα, η Αθήνα, τα χωριά, τα πάντα απαιτούν επανεκκίνηση. Ξέρουμε τι πρέπει να γίνει. Το θέμα είναι να βρεθεί εκείνος που χωρίς εγωισμό και με μεγάλη αυτοπεποίθηση, θα απλώσει το χέρι, λέγοντας απλώς: «Αυτό θα το κάνουμε». Έτσι απλά και κυρίως σε πρώτο, συμπεριληπτικό, πληθυντικό. Οπότε, το πραγματικό ερώτημα διατυπώνεται κάπως έτσι: Υπάρχει ο ηγέτης που θα ενώσει την Κοινωνία απέναντι στα προβλήματά της; Δείτε εδώ το άρθρο (news247.gr, 15/9).

Κώστας Καραντινινής: 1,4 ταξίδια με τραίνο τον χρόνο κάνει ο μέσος Έλληνας

1,4 ταξίδια με τραίνο τον χρόνο κάνει ο μέσος Έλληνας.  46,2 ο Ολλανδός - ένα κάθε εβδομάδα. Προσφορά και ζήτηση. Όπως ακριβώς την διδάσκουμε στο πρώτο έτος. Διότι τί να ζητήσεις όταν οι σιδηρόδρομοι σου προσφέρουν δύο δρομολόγια την ημέρα, Θεσσαλονίκη – Αθήνα. Δύο δρομολόγια, μεταξύ δύο πόλεων, συνδέοντας 6 εκ. ανθρώπους, πάνω από τον μισό πληθυσμό της χώρας, σε μια απόσταση μόλις 450 χλμ μέσα από μία από τις ομορφότερες διαδρομές της χώρας. Που λειτουργούν - δύο την ημέρα! Που πήρα εγώ - είχε 57 λεπτά καθυστέρηση - 57 λεπτά σε ένα τραίνο που περνάει κάθε 12 ώρες!... Δεν θέλω να σας πω για τις άθλιες τουαλέτες, τις χαμηλές ταχύτητες - ούτε για το κούνημα. Τίποτα στα τραίνα σήμερα δεν λειτουργεί έτσι που να συνάδει με την "ανάπτυξη" μιας χώρας που θεωρεί πως κάποιες υποδομές της έχουν βελτιωθεί από την 10ετία του '60. Δεν έχουν βελτιωθεί! Δεν εξατμίστηκαν σε μοντέρνες υποδομές 57 άνθρωποι! Εκεί βρίσκονται ακόμα - στο '60 οι υποδομές οι σιδηροδρομικές και δεν έχουμε και ροδάκινα για να γλυκάνουμε την διαδρομή... Τα μόνα που "λειτουργούν" σήμερα στους ελληνικούς σιδηροδρόμους είναι εκείνο το εκκλησάκι  στο σπαρακτικό μνημείο των Τεμπών που επισκέφτηκα τις προάλλες και κάτι κόκκινα κεράκια που κρέμασαν με σύρμα στον φράκτη του σταθμού της Λάρισας. Δείτε εδώ περισσότερα.

First we take Manhattan, then we take Berlin(?)

Δανάη Κολτσίδα: Δημοτικός σοσιαλισμός reloaded;

Η ιδέα ότι η κοινωνική αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει “από τα κάτω”, ότι η Αριστερά μπορεί - αναλαμβάνοντας τη διοίκηση στο τοπικό επίπεδο - να δώσει έμπρακτα παραδείγματα στους ανθρώπους, μέσα από την καθημερινότητά τους, για την αξία όσων αυτή πρεσβεύει, είναι κάθε άλλο παρά καινούρια... Ο πρώτος λόγος είναι ο τρόπος που διαρθρώνεται στη χώρα μας η τοπική αυτοδιοίκηση. Στην Ελλάδα, οι αρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Έχει ελάχιστη - έως μηδενική - διακριτική ευχέρεια στη θεσμοθέτηση και είσπραξη των τοπικών εσόδων, επομένως δεν μπορεί να ασκήσει μέσω τοπικών φόρων αναδιανεμητικές πολιτικές, όπως π.χ. ο Μαμντάνι, ούτε να χρηματοδοτήσει φιλόδοξες τοπικές πολιτικές... Ο δεύτερος λόγος είναι ότι για την ελληνική αριστερά, και ειδικά σε ένα μεγάλο τμήμα της που βρέθηκε στην κυβέρνηση την περίοδο 2015-2019, ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται σήμερα και πόσο κοντά βρίσκεται σε έναν τέτοιο στόχο, η αυτοδιοίκηση είναι δεύτερης τάξης προτεραιότητα. Η δουλειά στο τοπικό επίπεδο παίρνει χρόνο και δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ανάλογες επιτυχίες σε εθνικό επίπεδο. Απαιτεί αφοσίωση, ενασχόληση με θέματα που φαίνονται μικρά. Δρόμοι και πεζοδρόμια, φωτισμός, παιδικές χαρές, πάρκα, ΚΑΠΗ, πισίνες και γυμναστήρια, κοινωνικές υπηρεσίες, αποκομιδή και διαχείριση απορριμμάτων, όλα αυτά και πολλά ακόμα δεν θεωρούνται κομμάτι της “βαριάς” πολιτικής. Κι ας αλλάζουν τη ζωή των ανθρώπων άμεσα. Δείτε εδώ το άρθρο (dnews.gr, 21/9).

Τεχνητή Νοημοσύνη

Ηλίας Μόσιαλος: AI στην υγεία- Ποιος ελέγχει την τεχνολογία και ποιος θέτει τους κανόνες (Συνέντευξη/ healthview.gr, 16/9)

«Μιλάμε για υποδομή, και η υποδομή είναι εξουσία. Όταν ελάχιστες εταιρείες ελέγχουν τα μοντέλα, τα τσιπ, τα κέντρα δεδομένων και το cloud, αποκτούν κάτι που μέχρι τώρα ανήκε στα κράτη: τη δυνατότητα να ορίζουν ποιος έχει πρόσβαση και με ποιους όρους. Οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται σε διοικητικά συμβούλια, χωρίς εκλογική νομιμοποίηση και χωρίς δημόσια λογοδοσία, αλλά έχουν συνέπειες για εκατομμύρια πολίτες... Υπάρχει και μια ασυμμετρία γνώσης. Οι ρυθμιστικές αρχές συχνά δεν έχουν ούτε τα δεδομένα ούτε το προσωπικό για να ελέγξουν τα συστήματα που καλούνται να εποπτεύσουν. Όταν ο ελεγχόμενος είναι ο μόνος που ξέρει πώς λειτουργεί το σύστημα, ο έλεγχος γίνεται τυπικός. Η διαφάνεια είναι συχνά φαινομενική. Συστήματα που παρουσιάζονται ως ανοιχτά δεν είναι, γιατί τα δεδομένα εκπαίδευσης και η δυνατότητα ελέγχου παραμένουν κλειστά. Υπάρχει και κάτι υποτιμημένο: η συζήτηση επικεντρώνεται στο αν ο πολίτης είναι ενημερωμένος, ενώ το διακύβευμα είναι η ελεύθερη βούληση. Αυτά τα συστήματα διαμορφώνουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο κάνουμε τις επιλογές μας, ακόμη και όταν η πληροφορία είναι πλήρης. Το πού σταματά αυτή η επιρροή δεν είναι τεχνικό ερώτημα, είναι πολιτική απόφαση, και πρέπει να τη λαμβάνουν θεσμοί με εκλογική νομιμοποίηση, όχι ολιγοπωλιακές εταιρείες. Η απάντηση δεν είναι να σταματήσουμε την τεχνολογία. Είναι δημοκρατικοί μηχανισμοί με πραγματικές αρμοδιότητες, που μπορούν να ελέγξουν ένα σύστημα και να το αποσύρουν όταν αποτυγχάνει». Δείτε εδώ τη συνέντευξη. 

Δημήτρης Παπανικολάου: Παίζουν τις ζωές μας κορόνα-γράμματα

Το οξύμωρο είναι πως περιμένουμε, εν πολλοίς, από τη νέα τεχνολογία να μας σώσει από τις ακρότητες της. από επιθετικά καπιταλιστικές εταιρείες να χαλιναγωγήσουν την ανάπτυξή τους μόνες τους και χωρίς να κάνουν τραστ. από έναν ανταγωνισμό που πλέον έχει πάρει και εθνικά χαρακτηριστικά (Αμερική εναντίον Κίνας), να αυτορυθμιστεί... Πώς αντιδρούμε σε όλα αυτά; Νομίζω, σε πρώτη φάση, με αμηχανία, και κάτι που μοιάζει «αναλογική νοσταλγία». Το τυπωμένο βιβλίο, τα χαρτώα αρχεία, η επιμονή στο γράψιμο με το χέρι, το παραδοσιακό «μάζεμα» για μια πολιτική συζήτηση ή ένα σεμινάριο, οι αναλογικές φωτογραφίες, μεταμορφώνονται πλέον σε χειρονομίες αντίστασης. Κι ας ξεκίνησε από άλλη αφορμή, βλέποντας πόσος κόσμος ανέβαζε φωτογραφίες του από τη δεκαετία του ’80 τις τελευταίες μέρες στο facebook, δεν μπορούσα να μην σκεφτώ ότι αναζητούμε με την πρώτη ευκαιρία τη νοσταλγία μιας εποχής προ ΤΝ, τότε που η ιδέα του «υπερυπολογιστή» υπήρχε μόνο στις (αναλογικά γυρισμένες) ταινίες επιστημονικής φαντασίας... Είναι, θα πεις, πολύ μικρά όλα αυτά, πολύ παλαιοπολιτικά και μάλλον καταδικασμένα να αποτύχουν. Τι θα συνέβαινε όμως αν μπορούσαν να διασταυρωθούν με έναν ακτιβισμό που βγαίνει από τα ίδια τα κέντρα ανάπτυξης της ΤΝ και μπορεί να μιλήσει για τους κινδύνους της από μέσα;" Δείτε εδώ το άρθρο ("Βήμα", 20/9).

Θεόδωρος Καρούνος: Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα του Demis Hassabis για την Τεχνητή Νοημοσύνη να μην είναι το πόσο ισχυρή θα γίνει, αλλά το τι θα επιλέξουμε εμείς να κάνουμε με αυτήν

Στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτησή του στο Royal Society of Arts ξεχωρίζω τρία σημεία. Πρώτον, η μεγάλη υπόσχεση της ΤΝ δεν είναι μόνο η αυτοματοποίηση. Είναι η επιτάχυνση της επιστημονικής ανακάλυψης. Το AlphaFold είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα: η ΤΝ χρησιμοποιήθηκε για ένα θεμελιώδες πρόβλημα της βιολογίας και η παραγόμενη γνώση έγινε διαθέσιμη στην παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. Στην υγεία, αυτή η κατεύθυνση μπορεί να επιταχύνει την κατανόηση ασθενειών και την ανακάλυψη νέων φαρμάκων. Δεύτερον, πρέπει να ξαναενώσουμε την επιστήμη με τη δημιουργικότητα. Ο Hassabis αμφισβητεί το τεχνητό σύνορο ανάμεσα στις θετικές επιστήμες, στις τέχνες και στη δημιουργική σκέψη. Οι μεγάλες ανακαλύψεις δεν προκύπτουν μόνο από περισσότερα δεδομένα και υπολογιστική ισχύ. Χρειάζονται φαντασία, διαίσθηση και ανθρώπους που μπορούν να συνδέουν διαφορετικά πεδία γνώσης. Τρίτον, και ίσως σημαντικότερο: η τεχνολογία μπορεί να μας δείξει τι είναι δυνατό. Δεν μπορεί να αποφασίσει τι είναι επιθυμητό. Γι' αυτό ο Hassabis επιμένει στον κρίσιμο ρόλο της φιλοσοφίας, των τεχνών και των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών. Το ποια προβλήματα θέλουμε να λύσουμε, ποιες αξίες θέλουμε να προστατεύσουμε και ποιος πρέπει να ωφελείται από την τεχνολογική πρόοδο δεν είναι προβλήματα μηχανικής. Είναι κοινωνικές και πολιτικές επιλογές. Δείτε εδώ περισσότερα. 

Στράτος Σαφιολέας: Ο Dario Amodei, συνιδρυτής της εταιρείας Τεχνητής Νοημοσύνης Anthropic ζητά μια ελεγχόμενη επιβράδυνση τριών δράσεων

Ο Dario Amodei, CEO και συνιδρυτής της εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης Anthropic (που έχει δημιουργήσει το Claude) σε κείμενό του 3800 λέξεων ζητά μια ελεγχόμενη επιβράδυνση (pacing) της ανάπτυξης των ισχυρότερων μοντέλων ΑΙ, καθώς έχει γίνει φανερό ότι η εξέλιξή τους είναι ταχύτερη από την ικανότητά μας να τα ελέγχουμε. (Ιδιαίτερα τον ανησυχεί το λεγόμενο Recursive Self-Improvement όπου τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης αναλαμβάνουν όλο και περισσότερο την δημιουργία του βελτιωμένου τους μοντέλου της επόμενης γενιάς). Προτείνει τρία επίπεδα δράσης: 1. την εγκατάσταση ανεξάρτητων εξωτερικών αξιολογητών μέσα στα εργαστήρια των εταιριών που παράγουν τα κορυφαία μοντέλα (κάτι που η Anthropic δεσμεύεται να το εφαρμόσει έτσι και αλλιώς). 2. την συμφωνία για την δημιουργία κοινών standards με τα οποία θα μετριέται και θα αξιολογείται η ασφάλεια των νέων μοντέλων με συμμετοχή όλων των εταιριών ΑΙ που δραστηριοποιούνται στις "δημοκρατικές χώρες", και με την συνδρομή και συμμετοχή της κυβέρνησης 3. Και τέλος, διεθνή συνεννόηση - που βασικά σημαίνει συνεννόηση με την Κίνα... Όμως, το τελευταίο διάστημα έχουμε κατακλυστεί από παραιτήσεις κορυφαίων ερευνητών που εργάζονταν σε αυτές τις εταιρίες που συνοδεύτηκαν από καταγγελίες ότι η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς μηχανισμό ελέγχου θα οδηγήσει σε εφιαλτικές καταστάσεις που έχουμε δει μόνο σε ταινίες φαντασίας, και δεν θα έχουμε ως ανθρώπινο είδος καλό τέλος. Δείτε εδώ περισσότερα. 

Θεοφάνης Τάσης: Οι αγωνιώδεις προειδοποιήσεις εκ μέρους ερευνητών και ειδικών της τεχνητής νοημοσύνης

Γιατί, άραγε, πυκνώνουν οι αγωνιώδεις προειδοποιήσεις εκ μέρους ερευνητών και ειδικών της τεχνητής νοημοσύνης, σε αρκετούς από τους οποίους θα ήταν μάλλον δύσκολο να προσάψουμε τεχνοφοβία ή να τους κατηγορήσουμε για μια εκ προοιμίου εχθρότητα προς την τεχνολογική πρόοδο;... Η τεχνητή νοημοσύνη συμμετέχει ολοένα περισσότερο στον σχεδιασμό των μοντέλων, των αρχιτεκτονικών και του υλισμικού που κυοφορούν την επόμενη γενιά συστημάτων, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα με την οποία η διαθέσιμη υπολογιστική ισχύς μεταφράζεται σε πραγματική ικανότητα. Η διάκριση μεταξύ του εργαλείου και του τεχνολογικού υποβάθρου που το υποβαστάζει θολώνει βαθμηδόν, καθώς το εργαλείο εισέρχεται στο εργαστήριο όπου κατασκευάζεται ο διάδοχός του... Εν ολίγοις όσοι αξιώνουν τη συνέχιση της τεχνολογικής κλιμάκωσης όσοι εκτιμούν ως μικρότερη την απειλή για την ανθρωπότητα και ως μεγαλύτερα τα προσδοκώμενα οφέλη, όσοι αποδέχονται τη βαρύτητά της απειλής, πλην όμως δεν την αντιμετωπίζουν ως υπαρξιακή αναγνωρίζοντας μόνο τους κινδύνους κατάχρησης και συγκέντρωσης εξουσίας, όπως επίσης όσοι δεν αρνούνται τον κίνδυνο θεωρώντας συνάμα τη μονομερή παύση αδύνατη λόγω του γεωπολιτικού ανταγωνισμού πρέπει ν´ αποδείξουν γιατί είναι προτιμότερη ή πράγματι αναπότρεπτη η περαιτέρω ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στην κατεύθυνση της τεχνητής υπερνοημοσύνης. Δείτε εδώ το άρθρο ("Βήμα", 20/9).

************************************

Νίκος Μαρκάτος: Επαναμετανάστευση - Τι σημαίνει ο όρος που αγαπά η Ακροδεξιά;

Η επαναμετανάστευση δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα συνώνυμο της εθνοκάθαρσης, με βάση την καταγωγή και το χρώμα του δέρματος». Η φράση αποτελεί απόσπασμα ομιλίας του καγκελάριου της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, στο Γερμανικό Κοινοβούλιο (Μπούντεσταγκ), όπου εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του ακροδεξιού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD). Ο όρος δεν είναι τυχαίος, αλλά αποτελεί κομμάτι του λεξιλογίου των πλέον αντιδραστικών δυνάμεων... Επιστρέφοντας στον σήμερα, η επίθεση του Μερτς στην AfD πραγματοποιήθηκε λίγες μέρες μετά τη μεγάλη νίκη του ακροδεξιού κόμματος στις πολιτειακές εκλογέας της Σαξονίας. Στο προεκλογικό πρόγραμμα του κόμματος για το κρατίδιο, ο όρος επαναμετανάστευση συμπεριλαμβανόταν σε ξεχωριστό κεφάλαιο με τίτλο «μετανάστευση και επαναμετανάστευση». Προβλέπονται αυστηρότατοι περιορισμοί, από μαζικές απελάσεις μεταναστών που δε διαθέτουν άδεια διαμονής έως τη διακοπή όλων των προγραμμάτων ενσωμάτωσης μεταναστών και τον διαχωρισμό των παιδιών των ίδιων οικογενειών σε διαφορετικά σχολεία. Οι προτάσεις κρίνονται ως αντισυνταγματικές από μεγάλη μερίδα του νομικού κόσμου, που κάνει λόγο για προφανή παραβίαση ευρωπαϊκής και εγχώριας νομοθεσίας. Η ηγεσία της AfD απαντά επικαλούμενη το Σύνταγμα και κατηγορεί τον Μερτς για δυσφήμιση, καταθέτοντας ποινική καταγγελία εναντίον του. Δείτε εδώ το άρθρο ("Βήμα", 17/9). 

Δημήτρης Λιβάνιος: Οι ξενοφοβικοί κύκλοι πιστεύουν ότι σε λίγα χρόνια η Ευρώπη θα ισλαμοποιηθεί δημογραφικά και θα μετατραπεί σε μια «Ευρωαραβία»

Ένας από τους πλέον επικίνδυνους μύθους που κυκλοφορούν σε ξενοφοβικούς κύκλους είναι και η περίφημη "Εurabia" [Εurope+Αrabia]. σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, επειδή οι μουσουλμάνοι πρόσφυγες έχουν πολύ υψηλούς ρυθμούς γεννήσεων σε σχέση με τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, σε λίγα χρόνια η Ευρώπη θα ισλαμοποιηθεί δημογραφικά και θα μετατραπεί σε μια «Ευρωαραβία»... Το άρθρο του Economist ("Today foreigners are actually slightly less fertile than natives") έρχεται απλά να ενισχύσει αυτό που όλες οι σχετικές μελέτες έχουν δείξει: οι μουσουλμάνοι αλλά και οι μετανάστες γενικότερα δεν αποτελούν "δημογραφική βόμβα" για την Ευρώπη καθώς σχετικά σύντομα πλησιάζουν τον ρυθμό γεννήσεων των χωρών που τους φιλοξενούν και τελικά τον φτάνουν. Και φυσικά, δεν είναι "γόνιμοι" επειδή είναι μουσουλμάνοι αλλά επειδή προέρχονται από κοινωνικά συντηρητικές και αγροτικές περιοχές, όπου ο ρόλος των γυναικών είναι αυστηρά περιχαρακωμένος στα του οίκου και την  γέννηση και ανατροφή των παιδιών... Καθώς οι πρόσφυγες ενσωματώνονται σταδιακά στις δυτικές κοινωνίες και οι γυναίκες τους σπουδάζουν ή/και εργάζονται, αρχίζουν να επιζητούν και αυτές (αλλά: και αυτοί) περισσότερα εφόδια για τα παιδιά τους (και συνεπώς και περισσότερα χρήματα). για αυτούς (αλλά και για πολλούς άλλους) λόγους ανεβαίνει η μέση ηλικία γάμου τους, και αντιστοίχως μειώνεται ο αριθμός των παιδιών που κάνουν. Δείτε εδώ περισσότερα.

Ναόμι Κλάιν - Άστρα Τέιλορ: Οι φασίστες της «συντέλειας του κόσμου» σχεδιάζουν την απόδρασή τους από τον πλανήτη μας. Η δική μας αποστολή είναι ξεκάθαρη (The Guardian, αναδημοσίευση commonality.gr, 15/9)

Από τη μία πλευρά βρίσκονται όσοι από εμάς δεν έχουμε σχέδιο διαφυγής, ούτε καταφύγιο στον ουρανό ή υπογείως, και επομένως είμαστε δεσμευμένοι να μείνουμε εδώ, μέσα στην πολυπλοκότητα της γήινης πραγματικότητάς μας, ο ένας με τον άλλο. Ξέρουμε ότι πρέπει να κάνουμε ό,τι χρειάζεται για να γίνει το «εδώ» —αυτός ο πλανήτης, μαζί με όλα τα οικοσυστήματα και τις κοινότητές του— ασφαλέστερος για το πλήθος των όντων που βασίζονται σε αυτόν, έχοντας πλήρη επίγνωση ότι αυτό είναι το ένα και μοναδικό μας σπίτι... Μια επικίνδυνη πτυχή του εγχειρήματος των τεχνο-ολιγαρχών να εγκαταλείψουν τον κόσμο είναι ότι τα ίδια τα εργαλεία που κατασκευάζουν έχουν σχεδιαστεί για να μας αναπλάσουν κατ' εικόνα και ομοίωση των δικών τους ελαττωμάτων... Εν κατακλείδι, βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιδεολογία που έχει παραιτηθεί όχι μόνο από την παραδοχή και την υπόσχεση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, αλλά και από τη βιωσιμότητα του κοινού μας κόσμου —από την ομορφιά του, τους ανθρώπους του, τα παιδιά μας, τα άλλα είδη. Υπάρχει κάτι το προδοτικό σε αυτό. Προδοτικό όχι απέναντι σε μια αφαίρεση όπως μια σημαία ή ένα έθνος, αφού δεν είμαστε εθνικιστές. Είναι προδότες της δημιουργίας, των θαυμάτων του «εδώ». Δείτε εδώ το άρθρο.

Νέες Ιδέες

European Citizens' Panel on Democratic Resilience - Απολογισμός της 1ης συνεδρίασης της Ευρωπαϊκής Ομάδας Πολιτών για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα

Τις προηγούμενες ημέρες, 150 πολίτες που επιλέχθηκαν τυχαία από όλη την Ευρώπη συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν πώς μπορούν να ενισχυθούν οι δημοκρατίες στην ΕΕ. Μετά από εντατικές διαβουλεύσεις, οι συμμετέχοντες εντόπισαν αρκετούς βασικούς τομείς προτεραιότητας για τη δημοκρατική ανθεκτικότητα: Αγωγή του πολίτη και πολιτικός εγγραμματισμός, από την πρώιμη παιδική ηλικία έως τη διά βίου μάθηση. Μείωση του χάσματος μεταξύ πολιτών και θεσμών μέσω της ουσιαστικής συμμετοχής, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της εμπιστοσύνης. Ενίσχυση του χώρου της πληροφόρησης, συμπεριλαμβανομένων του γραμματισμού στα μέσα ενημέρωσης, της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, της αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης, της διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης και της ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας. Οικοδόμηση μιας κοινωνίας συνοχής, μέσω της αντιμετώπισης των ανισοτήτων, της ενίσχυσης των κοινοτήτων και της αύξησης της ανθεκτικότητας σε περιόδους κρίσης... Το σημαντικότερο είναι ότι το αποτέλεσμα αυτής της πρώτης συνεδρίασης δεν αποτελεί απλώς ένα σύνολο προτεραιοτήτων, αλλά και μια αξιοσημείωτη απόδειξη της δημοκρατίας στην πράξη, μέσα από συζητήσεις που χαρακτηρίζονταν από σεβασμό, πολυγλωσσία και συχνά έντονο προβληματισμό. Δείτε εδώ περισσότερα.

Εκδηλώσεις/ Ανακοινώσεις

Η Sympraxis και το Ελληνικό Ινστιτούτο Αποτελεσματικού Διαλόγου συνδιοργανώνουν το 4ο Συνέδριο Effective Dialogue 2026 με θέμα: “Disruption or Destruction?”. Η εκδήλωση περιλαμβάνει επίσης την παρουσίαση της έρευνας της διαΝΕΟσις για την Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς και τις τοποθετήσεις γυναικών πρέσβειρων για τη βιωσιμότητα στα κέντρα αποφάσεων. Το Συνέδριο θα γίνει την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2026, στο Stelios Foundation Conference Hall. Δείτε εδώ το πλήρες πρόγραμμα.